facebook

Magnus Lindberg

image

Magnus Lindberg, ur. w Helsinkach, w 1958, fiński kompozytor i pianista, jeden z najbardziej utalentowanych twórców europejskich swego pokolenia, ceniony zwłaszcza za partytury orkiestrowe.

Studiował w Akademii Sibeliusa w Helsinkach pod kierunkiem Einojuhani Rautavaary i Paavo Heininena. Zachęcony przez Heininena, odrzucił dominujący w Finlandii styl narodowy i konserwatyzm, podążając w kierunku dokonań europejskiej awangardy. W 1977 roku stworzył formację promującą nową muzykę „Korvat auki” (Towarzystwo Otwartych Uszu), której członkami byli Eero Hämeeniemi, Jouni Kaipainen, Kaija Saariaho, Esa-Pekka Salonen. W 1980 roku, wraz z Salonenem i najbardziej utalentowanymi instrumentalistami generacji, takimi jak Kari Krikku, czy Anssi Karttunen, założył zespół Toimii! (It Works!). Brał udział w letnich kursach w Sienie u Franco Donatoniego, oraz w Darmstadt u Briana Ferneyhougha i Helmuta Lachenmanna. W 1981 roku wyjechał do paryskiego IRCAM, rozpoczął prywatne studia u Vinko Globokara i Gerarda Grisey’a. Na międzynarodowej scenie muzycznej objawił się w 1982 za sprawą całej serii wyrazistych utworów łączących takie skrajności, jak totalny serializm, aleatoryzm, musique concrète, spontaniczność free jazzu i rytmiczna energia rocka. Action-Situation-Signification (1982), inspirowane książką Eliasa Canettiego Masa i władza, Tendenza, czy Kraft (1983-85), nazywane Świętem wiosny młodego Lindberga, były dziełami o niezwykłej sile. Już wczesne utwory określiły jego upodobania – duży aparat orkiestry symfonicznej, modernistyczne badanie granic i ich przekraczanie, ekstremalne komplikacje.

W końcu lat ’80 jego muzyka ewoluuje w kierunku klasyki nowego modernizmu, komunikatywności i reinterpretacji takich elementów muzycznego języka, jak harmonia, rytm, kontrapunkt, melodia. Rezultatem jest coraz odważniejsze myślenie konsonansem i harmoniczną triadą. Lindberg komponuje trylogię orkiestrową Kinetics (1988), Marea (1989-90) i Joy (1989-90). To ostatnie dzieło jest spełnieniem a jednocześnie wyznacza nową drogę. Bogate w konsonanse, niemal tonalne, doprowadziło Lindberga do impasu. „Poczułem, że nie mogę podążać dalej w tym kierunku, bo następny krok to byłoby już Hollywood!”

Od czasu Joy jego język kompozytorski i styl orkiestracji stają się coraz bardziej wyrafinowane, co słychać w Koncercie na fortepian i orkiestrę (1990-94), kameralnym Corrente (1992) i jego orkiestrowej wersji Corrente II, czy w Duo Concertante (1992). Słychać tu też estetyczne wpływy zarówno Pierre'a Bouleza i Tristana Muraila, jak i Strawińskiego i minimalizmu.

Bardziej eklektyczny styl pojawia się wraz z symfoniczną Aurą (1994) pamięci Witolda Lutosławskiego. „Moim ulubionym instrumentem jest orkiestra” – wyznaje Lindberg. W potężnym niemal 40-minutowym koncercie na orkiestrę jakim jest Aura Lindberg wypełnia precyzyjnie skonstruowaną strukturę ogromną energią i nieoczekiwanymi kombinacjami instrumentów. Tworzy consorty, gra barwami, harmoniami i ich nagłymi kontrastami, prowadząc dyskurs w przystępnym języku melodycznym. Muzyka ta wyraża głęboką potrzebę powiedzenia czegoś, a czyniąc to, przekracza kolejną granicę.

Od tego momentu Lindberg buduje syntezę swych doświadczeń i wypowiada się w coraz bardziej wyrafinowanym języku w kompozycjach takich, jak Feria, czy Fresco (1997), Concerto for Orchestra (2002-03), Sculpture (2005). W kolejnych solowych koncertach – na wiolonczelę (1999), klarnet (2002) i skrzypce (2006) – rozwija już wcześniej obecny w jego muzyce styl koncertujący i wprowadza coraz śmielej wyraźny rysunek melodyczny.

Jego ostatnie dzieła, to Seht die Sonne (2007), skomponowane na zamówienie Berlińskich Filharmoników pod dyrekcją Simona Rattle’a oraz Orkiestry Symfonicznej w San Francisco, chóralno-orkiestrowe GRAFFITI (2009), Al Largo na orkiestrę i Souvenir na zespół z 2010, oraz II Koncert fortepianowy (2012).

Jego kompozycje wykonują takie zespoły, jak Avanti, Ensemble InterContemporain, London Sinfonietta, Philharmonia Orchestra, Los Angeles Philharmonic. Współpracuje z wybitnymi dyrygentami, takimi jak Esa-Pekka Salonen, Jukka-Pekka Saraste, Sakari Oramo, Oliver Knussen, Sir Simon Rattle, Christoph von Dohnányi, Alan Gilbert. Nagrywa dla Deutsche Grammophon, Sony, Finlandia, Ondine. W 2003 roku wyróżniony został prestiżową Wihuri-Sibelius Prize, której laureatami w poprzednich dekadach byli Hindemith, Szostakowicz, Strawiński, Britten, Messiaen, Lutosławski, Penderecki i Ligeti.

W sezonie 2009-2010 Magnus Lindberg był kompozytorem-rezydentem przy Orkiestrze Nowojorskich Filharmoników, która we wrześniu 2009 roku pod dyrekcją swego nowego szefa artystycznego Alana Gilberta dokonała prawykonania zamówionego u kompozytora EXPO (2009). Wydarzenie to urosło do rangi symbolu. Pisano o podmuchu świeżego powietrza w historii tej najstarszej amerykańskiej orkiestry. Decyzja o otwarciu sezonu koncertowego nowym, zamówionym u kompozytora współczesnego utworem zapadła po raz drugi w historii tej orkiestry po wykonaniu Connotations Aarona Coplanda na otwarcie sezonu 1962 roku.

Zapytany o ideę narracyjności w swej muzyce, Magnus Lindberg odpowiada: Music is an art of dramatic expression. I have nothing against narrative music, which is nowadays considered somewhat taboo. The way Witold Lutosławski has come to work thematic material into actual characters, as if in a theater piece, is extraordinary. It’s fine to have direction in a work, a development, an evolution from beginning to end. My concepts are similar – but not identical – to those tonal thought: I consider music in terms of tensions, of relations of suspension – even of suspense (…).

jg
Magnus Lindberg o muzyce Witolda Lutosławskiego