facebook

Paweł Szymański

image

Studia kompozytorskie pod kierunkiem Włodzimierza Kotońskiego (1974-78) i Tadeusza Bairda (1978) ukończył z wyróżnieniem w warszawskiej PWSM im. F. Chopina. W 1976 uczestniczył w Międzynarodowej Letniej Akademii Muzyki Dawnej w Innsbrucku, w kolejnych latach (1978, 1980 i 1982) brał czynny udział w Międzynarodowych Wakacyjnych Kursach Nowej Muzyki w Darmstadcie. Wtedy też rozpoczął współpracę ze Studiem Eksperymentalnym Polskiego Radia (1979-81) oraz Niezależnym Studiem Muzyki Elektroakustycznej (1982-84) i Studiem Muzyki Elektronicznej Akademii Muzycznej w Krakowie (1983). Stypendium im. Herdera umożliwiło mu dalsze studia pod opieką Romana Haubenstocka-Ramatiego w Wiedniu (1984-85). Był również stypendystą DAAD w Berlinie, gdzie współpracował ze Studiem Elektronicznym Technische Universität (1987-88). W latach 1982-87 wykładał na Wydziale Kompozycji, Teorii i Dyrygentury Akademii Muzycznej im. F. Chopina w Warszawie.

Od 1979 roku Paweł Szymański należy do Związku Kompozytorów Polskich, będąc członkiem Zarządu Głównego (1989-99), dwukrotnie w roli wiceprezesa ZKP (1991-94 i 1997-99). Członek Komisji Repertuarowej Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień (1987, 1989-98), na którym debiutował jako kompozytor w 1979 roku; współzałożyciel (wraz z Krzysztofem Knittlem, Stanisławem Krupowiczem i Józefem Patkowskim) Fundacji Przyjaciół Warszawskiej Jesieni (1997).

Paweł Szymański jest laureatem wielu konkursów kompozytorskich i wyróżnień artystycznych. W 1979 otrzymał I nagrodę Konkursu Młodych ZKP za utwór Gloria (1979) na chór żeński i zespół instrumentalny, wyróżniony dwa lata później czwartą lokatą w kategorii młodych kompozytorów na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu. W 1985 jego kompozycja Lux aeterna (1984) na głosy i instrumenty otrzymała jedną z głównych nagród w Konkursie Kompozytorskim Muzyki Sakralnej w Stuttgarcie, a w 1988, Partita III (1985-86) na klawesyn amplifikowany i orkiestrę zdobyła I nagrodę (ex aequo z B. Masonem) na Konkursie Kompozytorskim im. B. Brittena w Aldeburgh.

W 1993 roku Związek Kompozytorów Polskich przyznał kompozytorowi swą doroczną nagrodę. W styczniu 1994 Paweł Szymański otrzymał Nagrodę Wielką Fundacji Kultury. W tym samym roku jego Miserere (1993) na głosy i instrumenty znalazło się w grupie utworów rekomendowanych przez Międzynarodową Trybunę Kompozytorów UNESCO w Paryżu, a rok później motet In Paradisum (1995) na chór męski otrzymał główną nagrodę Konkursu Międzynarodowej Fundacji Muzyki Polskiej.

Paweł Szymański jest także cenionym autorem muzyki do spektakli teatralnych oraz filmów i słuchowisk dokumentalnych. Od początku lat 90-tych współpracuje z wybitnym reżyserem i dokumentalistą, Maciejem Drygasem. Skomponował muzykę do wielokrotnie nagradzanych słuchowisk, m.in. Być w kosmosie (1995) i Moja góra ( 2001) oraz filmu Stan nieważkości (1994), a także spektaklu Zaratustra (2004) w reżyserii Krystiana Lupy, wystawianego w Starym Teatrze w Krakowie.

Jesienią 2006, w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. W. Lutosławskiego w Warszawie odbył się kilkudniowy Festiwal Muzyki Pawła Szymańskiego. Jego zapis został utrwalony przez Polskie Wydawnictwo Audiowizualne i wydany w formie 4-płytowego albumu DVD.

W sezonie 2012/2013 pełni funkcję kompozytora – rezydenta w Filharmonii Narodowej. Sam o sobie mówi: Mieszkam i pracuję jako wolny artysta w Warszawie.

Twórczość Pawła Szymańskiego jest jednym z najbardziej wyrazistych zjawisk na mapie europejskiej muzyki współczesnej. Od napisanej na zakończenie studiów Partity II (1978) wyróżnia ją jednorodność stylistyczna i charakterystyczny, łatwo rozpoznawalny idiom kompozytorski.

Paweł Szymański debiutował w czasie, gdy w polskiej muzyce dokonywała się wyraźna zmiana postaw estetycznych [...], i w którym do głosu doszło nowe pokolenie kompozytorów [...], określone później mianem „pokolenia stalowowolskiego” (Eugeniusz Knapik, Andrzej Krzanowski, Aleksander Lasoń), do którego dołączono Szymańskiego niejako ex post – pisze Andrzej Chłopecki. Wspólnym mianownikiem dla postawy estetycznej ujawnionej m.in. przez tych kompozytorów stały się odwrót od fetyszyzowania idei awangardy i nowatorstwa (szczególnie serialnego i postserialnego) oraz silne zwrócenie się ku tradycji, łącznie z reaktywowaniem takich kategorii jak kantylenowość, eufoniczność brzmienia oraz elementów myślenia tonalnego i modalnego.

Ta estetyka ma jednak rys głęboko indywidualny, nie poddający się łatwym zaszeregowaniom stylistycznym i zbiorowym tendencjom. W ogólnym zarysie polega ona na subiektywnej grze muzycznymi konwencjami, twórczym czerpaniu z elementów tradycji, ze szczególnym upodobaniem do technik i form barokowych, ciągłym ich przekształcaniu i umieszczaniu w całkowicie nowym kontekście współczesnego języka kompozytorskiego.

W odniesieniu do twórczości Pawła Szymańskiego przyjęło się stosować określenie „surkonwencjonalizm”. Dotyczy ono strategii kompozytorskiej, polegającej na tworzeniu nowych utworów z obiektów i rozbudowanych gestów dźwiękowych, pochodzących z konwencji muzycznej tradycji, zazwyczaj przez kompozytora tworzonych jako materiał prekompozycyjny [...] Pomiędzy realnością muzycznej konwencji i surkonwencjonalnym efektem końcowym toczy się w utworach Szymańskiego nieustanna gra. (Andrzej Chłopecki, 2006).

Sam kompozytor tę relację między przeszłością a współczesnością komentuje tak:

Próbuję znaleźć klucz do tradycji. Tradycja w znaczeniu muzyki z przeszłości, opartej na pewnych, dobrze funkcjonujących konwencjach, jest tworzywem, ale coś, co staje się tworzywem, jest już czymś martwym. Biorę z tego tworzywa coś, co mogę zdemontować, rozebrać na kawałki, a potem złożyć w inną całość. Nie mam przy tym jakichś tendencji destrukcyjnych. Przeciwnie - jest to nawet rodzaj nostalgii za czymś bardzo dobrze znanym, bliskim, czymś nieuchwytnym, chociaż bardzo jasnym [...] (1997)

Współczesny artysta, w tym i kompozytor – mówi Szymański – znajduje się w okowach dwóch skrajności. Z jednej strony grozi mu bełkot, jeżeli całkowicie odrzuci tradycję, z drugiej zaś może popaść w banał, jeśli za bardzo się na nią zapatrzy. To jest paradoks uprawiania sztuki dzisiaj. Jakie jest z takiej sytuacji wyjście? Skoro nie można całkowicie uwolnić się od banału, to trzeba z tym banałem prowadzić pewną grę, traktować go, jako tworzywo pozwalające na zachowanie pewnych elementów konwencji, ale równocześnie za pomocą cudzysłowu, metafory, paradoksu osiągnąć do niego odpowiedni dystans. (STUDIO 1996 nr 9).

Dorobek kompozytorski Pawła Szymańskiego obejmuje kilkadziesiąt utworów pisanych w większości na zamówienie europejskich instytucji i festiwali. Ich prawykonania odbywały się często z udziałem światowej sławy artystów, podczas renomowanych wydarzeń muzycznych.

Ważniejsze kompozycje:

Epitafium na dwa fortepiany (1974), Partita II na orkiestrę ( 1977-78), Gloria na chór żeński i orkiestrę (1979), La folia na taśmę magnetofonową quadro lub sterero (1979), Villanelle na tenor altowy, dwie altówki i klawesyn do słów Jamesa Joyce'a (1981), Dwa utwory na kwartet smyczkowy (1982), Dwie konstrukcje iluzoryczne na klarnet, wiolonczelę i fortepian (1984), Lux aeterna na głosy i instrumenty (1984), Partita III na amplifikowany klawesyn i orkiestrę (1985-86), Dwie etiudy na fortepian (1986), Partita IV na orkiestrę (1986), Through the Looking Glass...I na orkiestrę kameralną (1987), Through the Looking Glass...II na taśmę magnetofonową (quadro; 1988), A Study of Shade na orkiestrę (1989; wersja na pełną orkiestrę, 1992), A Kaleidoscope for M.C.E. na wiolonczelę (1989, wersja na skrzypce solo, 1997), quasi una sinfonietta na orkiestrę kameralną ( 1990, wersja na pełną orkiestrę 2000), Sixty-odd Pages na orkiestrę (1991), Pięć utworów na kwartet smyczkowy (1992), Two Studies na orkiestrę (1992), Miserere – psalm na głosy i instrumenty (1993), Through the Looking Glass...III na klawesyn solo (1994), Koncert na fortepian i orkiestrę (1994), Bagatelle fur A.W. na skrzypce, klarnet, saksofon tenorowy i fortepian (1995) Recalling a Serenade na klarnet, dwoje skrzypiec, altówkę i wiolonczelę (1996), Preludium i Fuga na fortepian ( 2000), Trzy pieśni do słów Trakla na sopran i orkiestrę kameralną (2002; wersja na sopran i fortepian 2002; wersja na alt i fortepian 2003), Concerto a 4 na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (2004), Qudsja Zaher – opera w dwóch aktach z prologiem (2005), Ceci n'est pas une ouverture na orkiestrę (2007), PHYLAKTERION na 16 głosów i instrumenty perkusyjne (2011), Sostenuto na orkiestrę (2012) – zamówienie Filharmonii Narodowej dla uczczenia 100. rocznicy urodzin Witolda Lutosławskiego.

rs