facebook

Partita

image
części:
  1. Allegro giusto
  2. Ad libitum
  3. Largo
  4. Ad libitum
  5. Presto
obsada: skrzypce i fortepian
data powstania: 1984
informacje dotyczące prawykonania
miejsce: Saint Paul (Minnesota, USA)
data: 18 I 1985
soliści: Pinchas Zukerman, Marc Neikrug
wydanie: PWM, Chester Music
posłuchaj
obsada: skrzypce i orkiestra
  vn solo, 2(1 picc)02(1 clb)2(1 cfg), 0220, timp, batt, cel, ar, pf, archi
dedykacja: Anne-Sophie Mutter
data powstania: 1988
informacje dotyczące prawykonania
miejsce: Monachium
data: 12 I 1990
orkiestra: Müncher Philharmoniker
dyrygent: Witold Lutosławski
soliści: Anne-Sophie Mutter
wydanie: PWM, Chester Music

Witold Lutosławski do 19. roku życia grał na skrzypcach, jako koncertujący pianista zaś występował jeszcze w czasach powojennych. To charakterystyczne, że – choć od dawna nosił się z zamiarem skomponowania koncertu fortepianowego, a nawet zaczął go szkicować – dopiero w późnej fazie swej twórczości, już po ukończeniu III Symfonii, sięgnął po te instrumenty w formach koncertujących. Istotnym twórczym impulsem stał się utwór kameralny – duet na skrzypce i fortepian – który można traktować jako centralne dzieło muzyki Lutosławskiego lat 80. i jako jedno z najważniejszych w całej jego twórczości. Kameralną Partitę kompozytor przeinstrumentował na skrzypce i orkiestrę z partią fortepianu obligato, Łańcuch II z podtytułem Dialog na skrzypce i orkiestrę jest w istocie koncertem skrzypcowym. Warto dodać, że w szkicach kompozytorskich pozostał rozpoczęty następny koncert skrzypcowy.

Partita na skrzypce i fortepian napisana została w 1984 roku na zamówienie St. Paul Chamber Orchestra (w Saint Paul w stanie Minnesota) dla Pinchasa Zukermana i Marca Neikruga; wersja orkiestrowa powstała w 1988 roku i została zadedykowana Anne-Sophie Mutter. Prawykonanie tej wersji odbyło się 10 stycznia 1990 roku w Monachium – Anne-Sophie Mutter towarzyszyła orkiestra Filharmonii Monachijskiej pod dyrekcją Witolda Lutosławskiego.

Trzy części „filarowe” utworu – Allegro giusto, Largo i Presto – rozdzielone są dwiema krótkimi częściami Ad libitum o charakterze łącznikowym. W przypadkach części Ad libitum o aleatorycznej niesynchroniczności partii obu instrumentów rozstrzyga notacja: partie te – wzorem utworów Lutosławskiego z początku lat 60., Gier weneckich i Kwartetu smyczkowego – zapisane są w osobnych ramkach.

Partita należy do utworów, w których Witold Lutosławski podejmuje próbę syntezy swych dotychczasowych dokonań, sięgając m.in. po gesty dźwiękowe sprzed Muzyki żałobnej. Pojawiają się one jednak w nowej – innej niż kiedyś – przestrzeni. Szeroka linia melodyczna zajmuje miejsce dotychczasowych, zazwyczaj krótkich, rotacyjnych motywów. Akordy tercjowo-kwintowe likwidują w harmonicznym obrazie tej muzyki dotychczasową dominację bardziej nasyconych, sekundowo-trytonowych wielodźwięków i nierzadko tworzą warstwę akompaniamentu dla melodii. Gdyby te jakościowe zmiany tak bardzo nie wynikały z dotychczasowego języka dźwiękowego Lutosławskiego, gdyby można było udowodnić w nich próbę reaktywowania historycznego kontekstu, np. systemu dur-moll, można by było mówić o stylistycznym przełomie w twórczości kompozytora, o reaktywowaniu przeszłości – tak charakterystycznym dla muzyki euroamerykańskiej lat 80. Tak jednak w przypadku tego i następnych utworów Lutosławskiego nie jest: następuje przesunięcie akcentów, lecz nie zasadnicza zmiana kompozytorskiego idiomu – wspomniane tu cechy melodyczne i harmoniczne jedynie się emancypują, odzyskując swą niegdyś utraconą suwerenność. W Particie rozpoznajemy nie tylko frazy i zwroty, które odegrały tak ważną rolę w III Symfonii i odegrają rolę podobną w IV Symfonii, ale także liryczne frazy, w tym motywy "ptasie”, które znajdą swe zastosowanie w pieśniach orkiestrowych Chantefleurs et chantefables.

"Nazwa »partita«, którą posługiwał się Bach w odniesieniu do niektórych swych dzieł w formie suity, pojawia się tu, by zasygnalizować kilka aluzji do muzyki barokowej, np. na początku pierwszej części, w głównym temacie Largo i w finale, który przypomina gigue” (1988). Pierwsza (wstępne Allegro giusto) i trzecia część utworu (centralne, rozbudowane i niosące szczególnie silny ładunek emocjonalny Largo) zbudowane są (każda) z czterech segmentów – każdorazowo ostatni z nich przynosi kulminację części. Tak samo dzieje się w przedostatnim, czwartym segmencie ostatniej części (Presto), segmencie napisanym w technice ad libitum, będącym jednocześnie kulminacją całości dzieła, po czym następuje jeszcze jeden, piąty segment części finałowej pełniący funkcję kody.

ach