facebook

Epitafium

image
obsada: obój i fortepian
dedykacja: "in memory of Alan Richardson"
data powstania: 1979
informacje dotyczące prawykonania
miejsce: Londyn
data: 3 I 1980
soliści: Janet Craxton, Ian Brown
wydanie: PWM, Chester Music

Mimo niewielkich rozmiarów – niespełna 6 minut – Epitafium na obój i fortepian było kompozycją dla Witolda Lutosławskiego niezwykle istotną. Kompozytor mówił wręcz, że stanowiła ona punkt zwrotny na jego drodze twórczych poszukiwań.

Po dwudziestu latach rozbudowywania autorskiego systemu harmonicznego, którego podstawą były permutacje akordów złożonych z dwunastu dźwięków – "agregatów”, Lutosławski zatęsknił za fakturą mniej rozbudowaną. Fakturę, w której nasycenie harmoniczne ustąpiłoby miejsca linearyzmowi melodii. Uznał jednocześnie, że najlepszym polem do takich eksperymentów będzie kompozycja niewielkich rozmiarów na ograniczony skład instrumentów.

Zamówienie oboistki Janet Craxton, współzałożycielki słynnej London Sinfonietty, która w ten sposób chciała uczcić pamięć zmarłego męża Alana Richardsona, było doskonałą okazją do pracy nad "cienkimi fakturami”. Nie spotkamy więc w Epitafium ani jednego rozbudowanego współbrzmienia, a partia fortepianu, która mogłaby nieść ciężar harmoniczny dzieła, jest dość ograniczona. Całość składa się z sekwencji pięciu refrenów i epizodów, co wyraźnie nawiązuje do formy ronda. Powolne refreny, osadzone na trójdźwiękowym fundamencie, ściśle zakomponowane, ulegają stopniowemu skracaniu. W zestawieniu z dłuższymi epizodami, z wielką maestrią przetwarzanymi, a kształtowanymi ad libitum, potęguje to wrażenie dramaturgicznego napięcia.

Linia melodyczna oboju rozpięta jest przy tym w epizodach na następstwie półtonu i trytonu. Interesujące jest, że w pozostałych kompozycjach z adnotacją in memoriam Muzyce żałobnej i Grave, Lutosławski również użył takiego następstwa interwałów, uznając, że najlepiej oddaje ono żałobny nastrój.

Ta zgrabna miniatura po raz pierwszy zabrzmiała 3 stycznia 1980 roku w londyńskiej Wigmore Hall. Prawykonawczynią była Janet Craxton, przy fortepianie zasiadł Ian Brown.

dc