facebook

Tryptyk śląski

image
części:
  1. Allegro non troppo
  2. Andante quieto
  3. Allegro vivace
słowa: śląskie pieśni ludowe
obsada: sopran i orkiestra
  sop solo, 2(1picc)23(1clb)2, 4331, timp, batt(3), cel, ar, archi
data powstania: 1951
nagrody: I Nagroda na Festiwalu Muzyki Polskiej (1951),
Nagroda Państwowa II Stopnia (1952)
informacje dotyczące prawykonania
miejsce: Warszawa
data: 2 XII 1951
orkiestra: Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia
dyrygent: Grzegorz Fitelberg
soliści: Maria Drewniakówna
wydanie: PWM, Chester Music
posłuchaj
autor transkrypcji: Jerzy Kornowicz
obsada: sopran i fortepian
data powstania: 2009

Tryptyk śląski to utwór Witolda Lutosławskiego, żyjącego w Polsce na kilka lat (1949-55) poddanej dyktatowi realizmu socjalistycznego. Kompozycja powstała w 1951 roku jako opracowanie śląskich pieśni ludowych wziętych z międzywojennej antologii polskiego etnomuzykologa Jana Bystronia. Cykl pieśni na sopran i orkiestrę nie wprowadza więc – jak Mała suita – tytułów wynikających z opracowywanych ludowych autentyków. Liryki śląskiej dziewczyny – skądinąd nieoperujące śląskim narzeczem – dotyczą w częściach skrajnych poszukiwania właściwego kandydata na męża, w środkowej mamy do czynienia z obrazkiem rodzajowym (źródło bijące ze studni).

Utwór poprzez użycie do kompozytorskiego opracowania melodii ludowych z jednej strony jak gdyby nie kolidował z wytycznymi realizmu socjalistycznego, a nawet wychodził im naprzeciw, z drugiej jednak strony – dzięki kształtowi orkiestrowego opracowania – wytyczne te uchylał. Kompozycja w efekcie nie ma oczywistego charakteru muzyki „popularnej”, jej brzmienie bliższe jest temu, do czego Lutosławski dążył w I Symfonii i Koncercie na orkiestrę, niż estetyce utworów pisanych na społeczne zamówienie, po prostu dla pieniędzy, których serię zawiera katalog jego dzieł z pierwszej połowy lat pięćdziesiątych. Mimo to utwór został przez ówczesne władze kulturalne w Polsce uhonorowany dwoma nagrodami. Po prawykonaniu 2 grudnia 1951 roku przez Marię Drewniakównę i Wielką Orkiestrę Symfoniczną Polskiego Radia pod dyrekcją jej szefa, Grzegorza Fitelberga, otrzymał po dwóch tygodniach I Nagrodę Festiwalu Muzyki Polskiej w Warszawie, w następnym roku zaś Nagrodę Państwową II stopnia, przyznaną z okazji święta państwowego 22 lipca, symbolizującego powstanie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

ach